Het circus Poster

Over de kunstenaar

Henri Matisse ging werken met beschilderd papier en een schaar: door vormen uit te knippen kon hij rechtstreeks met kleur tekenen. In Jazz, dat Tériade in 1947 uitgaf, paste hij deze werkwijze toe in een kunstenaarsboek met twintig platen, gereproduceerd met de pochoirtechniek. Le Cirque opent de reeks en laat de lezer als eerste kennismaken met Matisse en zijn late knipwerk. Hij tekende niet eerst een artiest om vervolgens de omtrek in te kleuren, maar stelde het beeld samen uit afzonderlijke vormen. Ook in een reproductie van Le Cirque blijft die aanpak zichtbaar: de beweging lijkt te ontstaan waar de stukken papier elkaar raken.

Het kunstwerk

Een circusvoorstelling verdwijnt zodra de artiesten de piste verlaten. Matisse gaf dat vluchtige spektakel een plaats aan het begin van Jazz, een boek waarin beelden zijn handgeschreven overpeinzingen begeleiden. De titel verwijst naar improvisatie, al verbeelden de platen geen specifieke liedjes of optredens. Le Cirque was geen aankondiging van een bestaande voorstelling. Als reproductie van een vintage poster roept het de denkbeeldige voorstelling uit het kunstenaarsboek op. Die oorspronkelijke context verandert de blik op het circusbeeld: het vroeg de lezer eerst een bladzijde om te slaan, niet een kaartje te kopen.

Stijl en kenmerken

Een groot blauw vlak trekt als eerste de aandacht. Daarna verschijnt rechts, in een schuine witte ruimte, de zwarte acrobaat. Zijn ledematen steken alle kanten op en geven het silhouet vaart. Links staan verspreide rode en zwarte letters op een gele strook; daarnaast lopen oranje letters door het blauw. Witte linten kruisen bovenaan een rode baan en dalen af in het beeld. Langs de onderrand loopt een rode vorm, alsof het toneel buiten het kader doorgaat. Dankzij de geometrie van de knipsels krijgt dit abstracte kunstwerk beweging, zonder dat Matisse een herkenbare circuspiste afbeeldt.

In het interieurontwerp

In een zonovergoten woonkamer kan deze horizontale poster boven een laag eiken dressoir hangen, waar het uitgestrekte blauw een rustige muur onderbreekt. Vanuit een fauteuil aan de overkant valt de zwarte figuur pas op nadat de letters de blik over het beeld hebben geleid. Een enkel rood kussen kan aansluiten bij de vorm langs de onderrand, zonder dat de rest van het interieur de kleuren van het werk hoeft over te nemen. Zo volstaat één visuele verwijzing in plaats van een volledig afgestemd kleurenpalet. Boven het dressoir brengt de kunstprint beweging, terwijl het meubel de blik rust geeft.